Prefabrik Fabrika İnşaatı

Bursa'nın sanayi bölgelerinde dolaşırken gördüğünüz fabrika binalarının önemli bir bölümü betonarme prefabrik sistemle yapılmıştır. Bu tesadüf değil: Prefabrik sistem, tek katlı üretim holleri için hız, yangın dayanımı ve maliyet arasında dengeli bir çözüm sunar. Biz İşbüken olarak prefabrik fabrikaların en kritik ve sahada yapılan kısmında, yani temellerinde ve onlara bağlanan betonarme işlerde yoğun deneyime sahibiz.

Prefabrik fabrika inşaatı nedir?

Betonarme prefabrik sistemde taşıyıcı elemanlar (kolon, kiriş, çatı makası, aşık, bazen cephe panelleri) kontrollü koşullara sahip bir üretim tesisinde kalıplara dökülerek imal edilir. Elemanlar sahaya kamyonlarla taşınır ve mobil vinçlerle yerine yerleştirilir.

Sahada ise yapının "yerinde dökme" kısmı yapılır: Soket temeller, bağ kirişleri, gerekiyorsa perdeler ve asansör çekirdekleri, döşemeler ve endüstriyel zemin. Prefabrik bir fabrikanın kalitesi, fabrikada üretilen elemanlar kadar bu yerinde dökme işlerin hassasiyetine bağlıdır. Genel süreci fabrika inşaatı sayfamızda anlattık.

Prefabrik taşıyıcı sistemin elemanları

Çatı kirişlerinin açıklığı, kirişin tipine ve öngerme düzenine bağlıdır. Yaygın uygulamalarda tek açıklık genellikle 20-30 metre civarında kalır; daha büyük açıklıklar özel öngermeli kirişlerle mümkündür ancak ağırlık ve nakliye kısıtları artar. Kesin değerleri üretici kataloğu ve statik proje belirler.

Elemanların üretimi ve kalite kontrolü

Prefabrik elemanlar çelik kalıplarda, kontrollü beton ve buhar kürü gibi yöntemlerle üretilir. Öngermeli kirişlerde gerilme halatları beton dökülmeden önce gerilir, beton yeterli dayanıma ulaşınca serbest bırakılır. Yatırımcı ve yüklenici için önemli olan, üreticinin beton dayanım raporlarını, eleman ölçü toleranslarını ve kaldırma noktası detaylarını belgeleyebilmesidir. Sahaya gelen her elemanın etiketi, çizimdeki konumuyla eşleştirilerek montaja alınmalıdır.

Soket temeller: prefabrik fabrikanın görünmeyen kalbi

Prefabrik kolon, yerinde dökülmüş betonarme "cebe" yerleştirilir, geçici kamalarla hizalanır ve boşluk dolgu betonuyla doldurulur. Bu birleşim, kolonun temele ankastre bağlanmasını sağlar; tek katlı prefabrik binada deprem kuvvetlerine karşı direncin önemli bir kısmı bu bağlantıdan gelir.

Soket temelde neden milimetre önemlidir?

• Aks hatası: Soket yanlış aksa dökülürse fabrikada üretilmiş kiriş, kolonlar arasına sığmaz veya mesnet boyu yetersiz kalır.
• Kot hatası: Soket tabanı yanlış kotta kalırsa kolon başları farklı yüksekliklerde olur ve çatı eğimi bozulur.
• Cep ölçüsü: Cep dar olursa kolon girmez, geniş olursa dolgu kalınlığı artar ve hizalama zorlaşır.
• Pürüzlü yüzey: Cep iç yüzeyi ile kolon yüzeyinin dolgu betonuyla iyi aderans sağlaması için yüzey detayı projeye uygun olmalıdır.

Temel ve zemin ilişkisini zemin etüdü ve fore kazık rehberimizde ayrıntılı ele aldık; zayıf zeminlerde soketler kazık başlık kirişleri üzerine oturabilir.

Kolon tespiti ve soket dolgusu

Kolon sokete indirildikten sonra geçici kamalar ve gergilerle hem iki yönde şakülüne hem de doğru kotuna getirilir. Ardından cep ile kolon arasındaki boşluk, projede belirtilen dolgu betonu veya harçla doldurulur. Dolgu, boşluk bırakmadan ve yeterince sıkıştırılarak yerleştirilmelidir. Dolgu malzemesi gerekli dayanıma ulaşmadan kolonlara kiriş yüklemek doğru değildir; montaj programı bu bekleme süresini hesaba katmalıdır.

Prefabrik fabrika montaj adımları

1. Proje koordinasyonu: Mimari ve statik proje, prefabrik üreticisinin eleman çizimleriyle birleştirilir; soket ve ankraj detayları kesinleşir.
2. Hafriyat ve temel: Kazı, grobeton, soket ve sürekli temel donatısı, aplikasyon kontrolü ve beton dökümü.
3. Bağ kirişleri ve perdeler: Soketleri birbirine bağlayan kirişler; gerekiyorsa asansör ve merdiven perdeleri yerinde dökülür.
4. Kolon montajı: Kolonlar soketlere yerleştirilir, şakülü alınır, dolgu betonu dökülür ve priz süresi beklenir.
5. Kiriş ve aşık montajı: Çatı kirişleri, oluk kirişleri ve aşıklar sırayla yerleştirilir, bağlantılar tamamlanır.
6. Çatı ve cephe kaplaması: Sandviç panel veya prefabrik cephe paneli ile kabuk kapatılır.
7. Zemin betonu ve tesisatlar: Kabuk kapandıktan sonra endüstriyel zemin, mekanik ve elektrik işleri yapılır.

Bu aşamaların zamanlamasını fabrika inşaatı süresi yazımızda daha ayrıntılı bulabilirsiniz.

Prefabrik sistemin avantajları ve dezavantajları

Maliyet açısından prefabrik

Prefabrikte maliyetin önemli kısmı fabrikada üretilen elemanlara aittir ve bu elemanların fiyatı üretici teklifiyle erken aşamada netleşir. Bu, bütçe öngörülebilirliği açısından bir avantajdır. Buna karşılık nakliye mesafesi, vinç kapasitesi ve saha erişimi maliyete doğrudan yansır. Aks sisteminin tekrarlı tutulması, yani aynı kiriş ve kolon tiplerinin çok sayıda kullanılması, kalıp maliyetini düşürdüğü için birim maliyeti azaltır. Ayrıntılı kalem dağılımını fabrika maliyet hesabı sayfamızda bulabilirsiniz.

Deprem davranışı

Tek katlı prefabrik binalarda kolonlar soketlere ankastre bağlanır, kirişler ise kolonlara çoğunlukla mafsallı mesnetlerle oturur. Bu nedenle deprem kuvvetlerini büyük ölçüde konsol gibi çalışan kolonlar taşır ve yatay ötelenme sınırları tasarımda belirleyici olur. Kiriş mesnetlerinin depremde yerinden kaymaması için pim ve bağlantı detayları, TBDY 2018'in prefabrik yapılara ilişkin kurallarına göre çözülmelidir. Çatı düzleminin bir diyafram gibi davranmasını sağlayan bağlantılar da bu sistemin parçasıdır.

Prefabrik ve betonarmenin birlikte kullanımı

Gerçek projelerde "saf" prefabrik bina azdır. Sahada sık gördüğümüz karma çözümler şunlardır:

• Prefabrik hol + betonarme idari blok: Ofis, soyunma ve yemekhane bölümleri yerinde dökme betonarme, üretim holü prefabrik.
• Prefabrik çerçeve + betonarme perdeler: Asansör çekirdekleri ve merdivenler perdelerle yapılır; yüksek perdeler yangın duvarı görevi de görebilir.
• Prefabrik kolon + yerinde dökme döşeme: Ara kat veya asma kat ihtiyacı olan holler.

Işıksoy Tekstil'de 9,5 metrelik perdeler ve 9 metre yüksekliğe kadar döşemeler, Karadeniz İskele projelerinde asansör perdeleri ve merdivenler yerinde dökme betonarme olarak yapıldı. Yerinde dökme tarafın ayrıntıları için betonarme fabrika inşaatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Prefabrik fabrikada çatı, cephe ve zemin

Taşıyıcı sistem tamamlandığında bina henüz bir iskelettir. Kullanım ömrü boyunca konforu ve işletme maliyetini belirleyen kabuk ve zemin işleri bu noktada başlar.

Çatı

Prefabrik aşıklar üzerine çoğunlukla sandviç panel veya yerinde yalıtımlı trapez sac sistemler uygulanır. Aşık aralığı, seçilen panelin taşıma kapasitesine uygun olmalıdır. Çatı ışıklıkları, duman tahliye kapakları ve oluk detayları da çatı projesinin parçasıdır. Oluk kirişlerinde su yalıtımı ve taşma güvenliği, prefabrik binalarda en çok bakım isteyen noktalardan biridir.

Cephe

Cephede sandviç panel, prefabrik beton panel veya alt kotta beton duvar ile üstte panelin birlikte kullanıldığı çözümler yaygındır. Alt kotta beton duvar, forklift çarpmalarına karşı dayanıklılık sağlar. Yangın kompartımanları arasında kalan duvarların, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in istediği dayanımı sağlaması gerekir.

Zemin

Endüstriyel zemin betonu genellikle kabuk kapandıktan sonra dökülür; böylece beton yağmur ve güneşten korunur. Kolon çevrelerinde ve soket üstlerinde derz detayları, çatlak oluşumunu önlemek için özenle planlanmalıdır. Konuyu endüstriyel zemin betonu rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

OSB'lerde prefabrik fabrika neden bu kadar yaygın?

Organize sanayi bölgelerinde prefabrik fabrikaların yaygın olmasının birkaç pratik nedeni var:

• Düzgün parseller: OSB parselleri çoğunlukla dikdörtgen ve düzgün olduğundan tekrarlı aks sistemi kolayca kurulur.
• Hazır altyapı: Yol, enerji ve su altyapısı hazır olduğu için ağır nakliye ve vinç erişimi kolaydır.
• Tek katlı üretim ihtiyacı: OSB'lerdeki üretim tesislerinin büyük kısmı tek katlı geniş hol ister; prefabrik bu tipte güçlüdür.
• Üreticiye yakınlık: Sanayi yoğun illerde prefabrik üreticileri bölgeye yakın konumlanır; nakliye mesafesi ve süresi kısalır.
• Hızlı işletmeye alma: Yatırım teşvikleri ve üretim planları, hızlı teslimi önemli hale getirir.

OSB'de yapı ruhsatı ve iskân işlemleri, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu çerçevesinde OSB müdürlüğü tarafından yürütülür. Süreci OSB'de fabrika yapımı rehberimizde adım adım anlattık. Cemil Sevinç Fabrikası (Nilüfer Kayapa OSB, 2.246 m² kapalı alan) bu tip bir OSB projesidir: Tüm iş kalemlerini üstlendiğimiz bu proje, fabrika ve idari binadan oluşan, prefabrik imalatlı bir yapıdır.

Prefabrik fabrika için doğru yüklenici nasıl seçilir?

1. Temel ve aplikasyon deneyimi: Yüklenicinin daha önce kaç soket temel imal ettiğini ve ölçüm yöntemini sorun.
2. Üretici ile koordinasyon: Prefabrik üreticisi ile sahadaki ekip arasında kimin arayüz sorumluluğu taşıdığı yazılı olmalı.
3. Vinç ve saha planı: Montaj sırası, vinç konumları ve nakliye güzergahı önceden planlanmalı.
4. Yerinde dökme işlerin kalitesi: Perde, döşeme ve zemin betonu gibi işlerde referansları yerinde görün.

Prefabrik projelerde sık yapılan hatalar

• Üretim başladıktan sonra yerleşim değiştirmek: Kolon yerleri veya kiriş boyları değişince elemanlar yeniden üretilir.
• Tesisat geçişlerini unutmak: Kirişlerde ve panellerde sonradan delik açmak taşıyıcı elemana zarar verebilir; boşluklar üretimde bırakılmalıdır.
• Vinç ve nakliye güzergahını planlamamak: Uzun kirişleri taşıyan araçların sahaya girişi ve vinç konumları önceden belirlenmelidir.
• Soket aplikasyonunu tek ölçüme bırakmak: Beton öncesi bağımsız ikinci bir kontrol, sonradan yaşanacak büyük sorunları önler.
• Genişleme planını yok saymak: İleride büyüme ihtimali varsa uç akslar buna göre tasarlanmalıdır.

Prefabrik fabrika projenizde temel ve kaba işleri birlikte değerlendirmek için bize ulaşın; 0 224 504 99 11 numarasından da arayabilirsiniz.

İşbüken Yapı İnşaat Teknik EkibiBu içerik, kurucumuz İnşaat Mühendisi Kenan Doğan'ın 8 ülkede 25 yıllık saha deneyimi ve Bursa'da tamamladığımız fabrika projeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Ekibimizi tanıyın.