Endüstriyel Zemin Betonu

Bir fabrikada en çok çalışan yüzey, zemindir. Forklift her gün yüzlerce kez aynı noktadan geçer, raf ayakları noktasal yük bindirir, makineler titreşir, bazen yağ, asit ya da sıcak su dökülür. Zemin bozulduğunda tamir için üretimi durdurmak gerekir; bu yüzden zemin betonu, inşaatın "sonradan bakarız" denecek bir kalemi değildir.

Kurucumuz Kenan Doğan'ın Afganistan'da yürüttüğü 110.000 m²'lik beton apron işinden Bursa'daki fabrika sahalarına kadar gördüğümüz şey değişmiyor: iyi bir zemin betonu, beton dökülmeden çok önce, alt zeminde başlar. "Döktüğünüz beton toprağın altında kalsa bile güzel olmalı" sözümüz en çok bu iş için geçerlidir.

Endüstriyel zemin betonu katmanları

Zemin betonu tek bir tabaka değil, birlikte çalışan bir sistemdir. Tipik bir fabrika zemininin kesiti aşağıdan yukarı şöyledir:

Beton sınıfı ve kalınlık, statik projede yükler ve zemin parametreleriyle hesaplanmalıdır. Fabrikalarda yaygın olarak C25/30 ile C30/37 arası beton sınıfları ve 15-25 cm kalınlıklar görülür; ancak bunlar başlangıç değerleridir, ağır raf veya makine yükleri farklı çözüm gerektirebilir.

Uygulama adımları: helikopterli beton nasıl yapılır?

1. Alt zeminin hazırlanması Bitkisel toprak ve yumuşak tabakalar alınır, dolgu malzemesi ince katmanlar halinde serilip silindirle sıkıştırılır. Sıkışma, plaka yükleme veya yerinde yoğunluk deneyiyle doğrulanır.
2. Zemin altı tesisatın bitirilmesi Pis su, yangın hattı, elektrik boruları ve makine ankrajları beton öncesinde yerleştirilir. Döküm sonrası kanal açmak derz düzenini ve döşemeyi bozar.
3. Kot ve kalıp Lazer nivo ile kotlar alınır, döküm şeritleri ve kenar kalıpları kurulur. Kolon çevrelerine ve duvar diplerine ayırıcı (izolasyon) şerit konur.
4. Örtü ve donatı Ayırıcı örtü serilir, hasır çelik paspayı takozlarıyla doğru yüksekliğe oturtulur veya lifli beton tercih edilmişse dozaj kontrol edilir.
5. Beton dökümü ve mastarlama Beton pompa veya mikserle dökülür, vibratörlü mastar ya da lazer şap makinesiyle kotuna getirilir. Sahada betona su eklenmez.
6. Yüzey sertleştirici serpme Beton yüzeyindeki parlak su çekilip ayak izi birkaç milimetreye inince, kuvars veya korund esaslı sertleştirici üreticinin önerdiği miktarda, genellikle iki seferde serpilir.
7. Helikopter perdahı Önce disk (tava) ile kaba perdah, ardından paletlerle birkaç geçişte ince perdah yapılır. Zamanlama hava sıcaklığı, rüzgar ve betonun prizine göre sahada belirlenir.
8. Kür Yüzeye kür malzemesi püskürtülür veya ıslak örtü serilir. İlk günlerde rüzgar, güneş ve hızlı kuruma en büyük düşmandır.
9. Derz kesimi ve dolgusu Kesme derzleri zamanında kesilir; beton yeterli rötresini tamamladıktan sonra derzler uygun dolgu malzemesiyle doldurulur.

Derzler: çatlağı kontrol etmenin yolu

Beton sertleşirken büzülür (rötre). Bu büzülme engellenirse beton çatlar. Derzler, çatlağın nerede oluşacağını önceden belirlemenin yoludur. Fabrika zeminlerinde üç tip derz kullanılır:

Derz aralığı; döşeme kalınlığına, donatı tipine ve betonun rötre potansiyeline göre projelendirilir. Donatısız veya az donatılı döşemelerde aralık genellikle birkaç metre ile sınırlıdır ve paneller kareye yakın tutulur. Uzun dar paneller ve kolon köşelerinden çıkan derzsiz bölgeler, çatlakların en sık başladığı yerlerdir.

Yük sınıfı, forklift ve raf yükleri

Zemin betonunu tasarlarken "ne kadar ağırlık konacak" sorusu yetmez; yükün nasıl geldiği önemlidir. Aynı toplam ağırlık, yayılı yük olarak zararsızken raf ayağından noktasal yük olarak geldiğinde döşemeyi zorlayabilir.

• Yayılı yük: Paletli stok, hammadde yığınları. Genellikle kN/m² olarak verilir.
• Raf ayağı (nokta) yükleri: Yüksek raflarda her ayak ciddi bir noktasal yük taşır; taban plakası boyutu ve ayaklar arası mesafe hesaba girer.
• Forklift tekerlek yükleri: Dolu forkliftin ön aks yükü ve tekerlek tipi (dolu lastik, poliüretan tekerlek) yüzeye farklı basınç uygular. Sert tekerlekler derz kenarlarını daha çok zorlar.
• Makine yükleri ve titreşim: Ağır veya titreşimli makineler için zemin betonundan ayrılmış bağımsız makine temeli gerekebilir.

Yüksek raflı depolarda zeminin düzlüğü de taşıma kapasitesi kadar önemlidir. Dar koridorlu raf sistemlerinde kullanılan forkliftler, zemindeki küçük eğim farklarını yükseklikte büyük sapmalara çevirir. Bu tür tesislerde düzlük toleransı sözleşmede tanımlanmalı ve ölçülerek teslim alınmalıdır. Depo projeleri için ayrıntıları depo ve lojistik tesis inşaatı rehberimizde bulabilirsiniz.

Düzlük ve kot toleransı

Zeminin düzlüğü, mastar altı açıklık veya sürekli profil ölçümleriyle tanımlanır. Avrupa'da yaygın kullanılan DIN 18202 ve TR34 gibi referanslar, kullanım tipine göre farklı tolerans sınıfları verir. Genel üretim alanı için makul bir sınıf yeterliyken, dar koridorlu otomatik depolarda çok daha sıkı tolerans gerekir; bu da daha dar döküm şeritleri ve lazerli ekipman demektir. Toleransı ihtiyaçtan sıkı tutmak maliyeti artırır, gevşek tutmak ise işletmede sorun çıkarır.

Yüzey sertleştirici, epoksi ve poliüretan: hangisi?

Helikopterli beton tek başına iyi bir yüzeydir ama tüm kullanımlara yetmez. Seçim; aşınma, kimyasal etki, hijyen, ısı ve estetik ihtiyacına göre yapılır.

Yüzey sertleştiricinin kendi içinde de seçenekleri vardır. Kuvars agregalı sertleştiriciler genel üretim ve depo alanlarında yaygındır; korund (alüminyum oksit) esaslılar daha yüksek aşınma direnci sunar; metalik agregalı tipler ise ağır trafik ve darbeye maruz alanlarda tercih edilir. Serpme miktarı metrekare başına birkaç kilogram mertebesindedir ve kullanım yoğunluğuna göre üretici önerisiyle belirlenir. Renkli sertleştiricilerle yürüme yolları ve üretim alanları da ayrıştırılabilir.

Kaplama yapılacaksa beton, kaplama üreticisinin istediği nem seviyesine inmeden kaplamaya geçilmemelidir. Kaplamanın beton nemini hapsetmesi, aylar sonra kabarma ve soyulma olarak geri döner. Ayrıca kaplama öncesi yüzey, bilyalı kumlama veya taşlama ile hazırlanmalıdır.

Sık yapılan hatalar ve sonuçları

Bu hataların neredeyse tamamı sahada disiplinle önlenebilir. Zemin betonunun inşaat sürecindeki yerini fabrika inşaatı aşamaları yazımızda anlattık; kısaca, çatı ve cephe kapandıktan, zemin altı tesisat bittikten sonra dökülmesi idealdir.

Zemini teslim alırken kontrol listesi

Zemin betonu bir kez döküldükten sonra kusurlarını gidermek pahalıdır. Bu yüzden teslim alırken aşağıdaki noktaları yerinde kontrol edin ve tutanağa geçirin:

1. Beton numune sonuçları Yapı denetim tarafından alınan numunelerin dayanımı, projedeki beton sınıfını karşılamalıdır.
2. Düzlük ölçümü Sözleşmede tanımlanan toleransa göre mastar veya profil ölçümü yapılmalı, sonuçlar yazılı teslim edilmelidir.
3. Derz düzeni Derzler projedeki aralık ve derinlikte, düz hatlarda kesilmiş olmalı; derz dışında gelişigüzel çatlak bulunmamalıdır.
4. Yüzey kontrolü Tozuma, kabarma, renk farkı ve perdah izleri gözle ve basit çizik testleriyle kontrol edilmelidir.
5. Kot ve eğimler Rampa, kapı eşiği ve süzgeç çevrelerinde suyun doğru yöne aktığı görülmelidir.
6. Bakım talimatı İlk haftalarda yükleme, derz dolgusu zamanı ve temizlik kimyasalları konusunda yazılı öneri alınmalıdır.

İkinci fabrikada (Karadeniz İskele Fabrikası 2) temel ve 28 soketin yanında istinat duvarı ve su deposu da işin parçasıydı. Eğimli arsada istinat duvarı arkasındaki dolgunun sıkıştırılması, hem duvarın hem de zemin betonunun performansını doğrudan etkiler; bu nedenle dolgu katmanlarını zemin betonu öncesinde ayrı bir iş kalemi olarak ele aldık.

Zemin betonu maliyetini ne belirler?

Zemin betonu, fabrika maliyetinde göz ardı edilemeyecek bir kalemdir ve metrekare fiyatı tek başına karşılaştırma için yeterli değildir. Maliyeti şu faktörler belirler:

• Alt zeminin durumu ve gerekli dolgu ya da iyileştirme miktarı
• Döşeme kalınlığı ve beton sınıfı
• Donatı tipi (hasır çelik, çelik lif, sentetik lif) ve miktarı
• Yüzey sertleştiricinin tipi (kuvars, korund, metalik) ve dozajı
• Düzlük toleransı ve buna bağlı döküm yöntemi
• Derz profili, derz dolgusu ve varsa kaplama

İki teklif arasında büyük fiyat farkı varsa genellikle bu kalemlerden birinde kapsam farkı vardır. Teklifleri karşılaştırırken kalınlık, beton sınıfı, donatı, sertleştirici dozajı ve derz detayının yazılı olmasını isteyin. Genel bütçe kalemleri için fabrika inşaatı maliyeti sayfamıza, yerinde dökme betonarme çözümlerimiz için betonarme fabrika inşaatı sayfamıza bakabilirsiniz.

İşbüken olarak saha ve kat betonlarını, taşıyıcı sistemle aynı ekip disipliniyle yapıyoruz. Zemin betonunu da kapsayan fabrika inşaatı hizmetlerimiz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İşbüken Yapı İnşaat Teknik EkibiBu içerik, kurucumuz İnşaat Mühendisi Kenan Doğan'ın 8 ülkede 25 yıllık saha deneyimi ve Bursa'da tamamladığımız fabrika projeleri esas alınarak hazırlanmıştır. Ekibimizi tanıyın.